ÜNİTE 1 : ARACIN VE MOTORUN KISIMLARI
KONU 2:MOTORUN TANIMI VE ÇEŞİTLERİ
A- MOTORUN TANIMI
Yanma sonucu oluşan, yakıtta elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.
B- YAKITIN YANMA YERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI
• İçten Yanmalı Motorlar: Yakıt silindirler içersinde yakılırsa buna içten yanmalı motor denilir. Araçlarda kullanılan motorlar içten yanmalıdır.
• Dıştan Yanmalı Motorlar: Yakıtın motorun dışında yakılmasıyla enerji üreten makinelerdir. Buhar türbinleri vb.
C- ZAMANLARINA GÖRE
• Dört zamanlı motorlar.
• İki zamanlı motorlar.
D- YAKIT ÇEŞITLERİNE GÖRE
• Benzinli motorlar (Yakıtı benzindir.)
• Dizel motorlar (Yakıt motorindir.)
• LPG motorlalar (Yakıtı sıvılaştırılmış petrol gazıdır.)
LPG yakıt sistemli araçlar, kapalı park alanlarına park edilmemelidir
E- YAPIMI ÖZELLİKLERİNE GÖRE
Sıra tipi motorlar v tipi motorlar yakıt(boksör tipi) motorlar ve yıldız tipi motorlar
F- SOĞUTMA SİSTEMLERİNE GÖRE
·Su soğutmalı motorlar
·Hava soğutmalı motorları
KONU 3:MOTORUN BELLİ BAŞLI PARÇALARI
A.SABİT PARÇALAR
Silindir (motor) Bloğu: Motorun ana gövdesini oluşturur. Pistonlara ve krank miline yataklık yapar. İçerisinde silindirler, krank, mili, kam (eksantrik) mili, yağ pompası, dışarısında yakıt pompası, distribütör, yağ filtresi, şarj dinamosu, marş motoru gibi elemanlar bulunur. Motor kulakları vasıtasıyla şasiye bağlanır.
• Silindir Kapağı: Silindir bloğunun üzerini kapatır, yanma odalarını oluşturur. Üzerinde bujileri, emme ve egzoz subaplarını, enjektörleri taşır. yanma dolarının çevresinde su ve yağ kanalları vardır.
• Karter: Silindir bloğunun al tarafını kapatır. Motor yağma depoluk eder. Altında yağ boşaltma tapası vardır.
• Subap (Külbütör) Kapağı: Subap mekanizmasını ve motoru töz, su ve pisliklerden korur Motor yağı, üzerindeki yağ kapağından konulur
• Radyatör: Su soğutma motorlarda soğutma suyuna depoluk eder, sistemde ısınan suyun soğumasına yardımcı olur.
• Karbüratör: Motora gerekli olan benzin, hava karışımını şartlara-göre 1/15 (benzin - hava) oranında karıştıran elemandır. Emme manifoldunun üzerinde bulunur.
• Hava Filitresi: Dışardan motor içerisine alınacak olan havayı temizleyip karbüratöre veya emme manifolduna gönderen parçadır.
• Manifoltlar (Emme –Egzoz) emme manifoldu, karbüratöre belli oranda karışmış olan benzin-hava karışımını veya havayı silindirlere dağıtır. Egzoz manifoldu, yanmış sonunda meydana gelen egzoz gazlarını toplayarak egzoz borusuna buradan da yanmış gazların dışarıya atılmasını sağlar
• Yağ Filitresi: Motor içerisinde dolaşarak kirlenen yağı temizleyen elemandır.
• Endüksiyon Bobini: Akümülatörden aldığı 12 voltluk doğru-akımı 15 - 25 bin yolla yükselten elemandır.
• Buji:Yanma odasına sıkıştırılmış bulunan yakıt - hava karışımını kılcımla ateşleyen elamındır.
• Regülatör (Konjektör): Şarj dinamosunun veya alternatörün Ürettiği akımı ayarlayan elamandır.
B HAREKETLİ PARÇALAR
• Krank Mili: Pistonlardan, piston kolları aracılığı ile gelen doğrusal hareketi dairesel dönü hareketine dönüştürür. Krank milinin en ucunda bir dişli ve kasnak bulunur. Dişli kam (eksantrik) miline hareket verir. Kasnak ise su pompası ile alternatöre hareket verir. Krank milinin arkasında volan vardır.
• Piston: Silindir içerisindeki hareketlerinden dolayı zamanların meydana gelmesini sağlar. (Emme-sıkıştırma-ateşleme- egzoz)
• Piston Kolu: Pistondan aldığı doğrusal hareketi krank miline iletir.
• Yağ Pompası: Karterdeki yağı alarak yağlanacak motor parçalarına pompalayan elemandır.
• Yakıt Pompası (Yakıt Otomatiği): Depodan aldığı yakıtı karbüratöre pompalayan elemandır;
• Distribütör: Endüksiyon bobininden aldığı yüksek voltajı ateşlenme sırasına göre bujilere dağıtan elemandır.
• Marş Motoru: Motora ilk hareketi veren doğru akımlı elektrik motorudur.
• alternatör (Şarj Dinamosu): Araç motoru çalıştığı sürece mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürür. Aracın elektrik ihtiyacını karşılar. Akümülatörü dolduran (şarj) eden elemandır.
•Su Pompası (Devirdaim):
Radyatördeki soğutma suyunu motordaki su kanallarına pompalayan elemandır.
• Enjeksiyon (Mazot) Pompası:
Püskürtme sırasına göre enjektörlere mazot pompalıyan elemandır.
• Enjektör Mazot pompasından gelen mazotu ısınmış havanın üzerine.püskürten elemandır.
• Kam (Eksantrik) Mili: Hareketini krank milinden alır. Üzerindeki kamlar vasıtasıyla subapları, dişli vasıtayla distribütörü ve yağ pompasını çalıştırır. Üzerindeki özel kam sayesinde yakıt otomatiğine hareket verir.
•Subaplar Emme ve ekzoz subapları olmak üzere iki çeşittir.
Emme subapları dizel motorlarda sadece havanın, benzinli motorlarda ise benzin hava karışımının silindire girmesini sağlar. Egzoz subapları ise; yanmış gazların silindir dışına çıkmasını sağlar.
KONU 4 . DÖRT ZAMANLI BENZİNLİ MOTORLARININ ÇALIŞMA PRENSİPLERİ
A.Ö.N. (Alt Ölü Nokta): Pistonun silindir içerisinde inebileceği en alt noktadır.
Ü.Ö.N. (Üst Ölü Nokta): Pistonun silindir içerisinde çıkabileceği en üst noktadır.
Motorlar çalışma zamanlarına göre iki ve dört zamanlı olmak üzere ikiye ayrılırlar Günümüzde motorlu Araçlarda genelde 4 zamanlı motorlar kullanılmaktadır.
• Emme Zamanı: Piston Ü.Ö.N.’dan A.Ö.N.’ya hareket ederken emme subapı açılır ve silindir içerisine benzin hava karışımı dolar. Piston A. Ö. N.‘ya indiğinde emme zamanı biter
• Sıkıştırma Zamanı: Pistonun Ü.Ö.N'ya doğru hareket ederken her iki Subap kapalıdır ve benzin hava karışımı sıkıştırılmaya başlar. Piston Ü.Ö.N.’ya geldiğinde Sıkıştırma işlemi biter.
• İş zamanı: Sıkıştırma sonunda sıcaklılığı ve basıncı artmış olan karışım,buji kıvılcımıyla ateşlenir ve yanma başlar. Yanma sonunda pis ton hızla aşağıya itilir ve krank mili dondurulur Piston A Ö N ‘ya indiğinde iş zamanı biter
• Egzoz zamanı: Piston Ü.Ö N.'ya çıkarken egzoz subabı açılır ve yanmış gazlar egzozdan dışarı atılır. Bu işlem piston Ü.Ö.N.’ya gelene kadar devam der. Bu dört zaman, düzenli olarak aynı şekilde devam eder ve çalışmasını sürdürür,
KONU 5:BENZİNLİ VE DİZEL MOTORLARIN ZAMANLARINA GÖRE KARŞILAŞTIRMASI
|
ZAMAN
|
BENZİNLİ
|
DİZEL
|
|
Emme
|
Benzin - Hava karışımı silindire emilir
|
Sadece hava silindir emilir
|
|
Sıkıştırma
|
Alınan karışım sıkıştırılır
|
Sadece hava sıkıştırılır
|
|
Ateşleme
|
Buji vasıtasıyla olur
|
Enjektörün püskürtülmesiyle serbest olur
|
|
Egzoz
|
Egzoz subabı yanmış gazları tahliye eder
|
Egzoz subabı yanmış gazları tahliye eder
|
B. İKİ ZAMANLI MOTORLARIN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ
İki zamanlı motorlarda emme ve egzoz subapları yoktur. Subapların yerine, silindir duvarında açılmış emme ve egzoz portları vardır. Pistonun Ü.Ö.N. ile A.Ö.N. arasında iki kez hareketi ile Emme - Sıkıştırma- iş - Egzoz zamanları meydana gelir. Genellikle motosiklet motorları ve küçük su motorları bulunur Çevrim pistonun iki hareketiyle tamamlanır ve her devirde bir iş elde edilmiş olur.
ÜNİTE-2 MOTORUN ÇALIŞMA SİSTEMLERİ VE PRENSİPLERİ
KONU 1: ATEŞLEME SİSTEMİ
A. GÖREVİ
Benzinli motorlarda, yanma odasına sıkıştırılmış bulunan yakıt hava karışımının kıvılcımla yanmasını sağlar.
B. PARÇALARI
Akümülatör kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör platin, kondansatör, tevzi makarası ile buji ve buji kablolarından oluşur.
1. Akümülatör (Batarya): Elektrik enerjisini kimyasal enerjiye çevirerek depo eden ve gerektiğinde kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirerek elektrik ihtiyacını karşılayan üreteçtir.
Görevleri;
a. Marş motorunun çalışması için gereken elektriği vermek
b. Işık ve özel alıcıları çalıştırmak,
Motor taşıtlarda marş motoru, ateşleme sistemi, aydınlatma sistemi, şarj sistemlerinin elektrik ihtiyacını karşıladığı gibi, korna , klima, silecekler, radyo vb. gibi çeşitli alıcılarında elektrik ihtiyacını karşılar.
Akümülatörün kısımları
Akümülatör kutusu, elemanlar, elektrolit, akü kutup başları,
• Akümülatör kutusu Asitten, etkilenmeyen sert plastikten yapılır.
• Elemanlar Pozitif (+) ve Negatif (-) Plakalarla yalıtkanlar (Seperatör) dan oluşur.
• Elektrolit: Saf su ve asit karışımından oluşan sıvıdır.
• Akü kutup başları: Akünün üzerinde kurşundan yapılmış pozitif (+) ve negatif (-) kutup başları vardır. Pozitif (t) kutup başı daha kalın ve hafif kahverengimsi renktedir.
2. Kontak Anahtarı : Döndürme hareketi ile devreyi açma - kapama (kesme )özelliği olan elektrikli anahtardır.
3.Endüksiyon Bobini:Akünün l2 voltluk akımın, 15-25 bin volta yükselten devre elemanıdır.
4.distribütör içerisinde platin, kondansatör ve tevzi makarası bulunan devre elemanıdır.
Görevi ;Endiksüyon bobininde oluşan yüksek gerilimi (15-25 bin volt) ateşleme sırasına göre bujilere gönderir.
• Platin Açılıp kapanmak suretiyle bobinde yüksek gerilimin oluşmasına yardımcı olur.
• Kondansatör: Platinler açılıp kapandığında geçici olarak elektrik akımını depo ederek platinlerin meme yapmasını önler.
• Tevzi makarası Yüksek voltajın ateşleme sırasına göre bujilere dağıtılmasını Sağlar.
5. Bujiler: Distribütörden gelen yüksek voltaj ile sıkıştırılmış bulunan
benzin - hava karışımını ateşler
C.ATEŞLEME SİSTEMİNİN ÇALIŞMASI
Kontak açılıp marşa basıldığın da aküden gelen 12 voltluk akımı platinlerde devresini tamamlar. Platinlerin açılmasıyla endüksiyon bobininde yüksek gerilim 15-25 bin volt oluşur. oluşan yüksek gerilim bobin kulesindeki kablodan distribütöre gelir. Buradan tevzi makarasının yardımıyla ateşleme sırasına göre bujilere gönderilir ve benzin hava karışımı ateşlenmiş olur.
D- ELEKTRONİK ATEŞLEME SİSTEMİNİN TANITIMI
Elektronik ateşleme sisteminde distribütör ve endüksiyon bobininde bazı yapısal değişikler vardır bu sistem platin kullanılmamaktadır
Faydaları:
• Yanma daha iyi olduğundan, hava kirlenmesi de az olur.
• Motor daha randımanlı çalışır.
• Düzenli ateşlemeden dolayı tekleme çok aza iner.
• Platin ayarı sorunu ortadan kalkmış olur.
E- AKÜMÜLATÖRÜN BAKIM VE BASİT ARIZALARI
• Elektrolit Seviyesinin Kontrolü: Elektrolit seviyesi plakaların 1 cm üzerinde olacak şekilde saf su ile tamamlanır.
• Kutup başları oksitlenmiş ise, zımpara yapılarak temizlenmelidir. Sonra kablolar akünün kutup başlarına sıkıca takılmalıdır.
• Akümülatörün üzerinde toz ve pisliklerin birikmesine izin verilmeden sık sık temizlenmelidir. Bu pislikler akünün deşarj (boşalması) olmasına neden olacaktır. Bu temizlik ılık su ve temiz bir bezle yapılmalıdır.
• Alternatörlü araçlarda;
a. Elektrik kaynağı ile yapılacak onarımlarda kablo kutup başları sökülmelidir.
b. Akünün kutup başları ters bağlanmaması gerekir. Aksi halde diyotlar ve Konjektör (regülatör).arızalanır.
• Akümülatörde takviye işlemi
• Aküsü deşarj olmuş bir araçta, başka bir aracın aküsünden yararlanılarak marş yapılmasına takviye işlemi denir. Bunun için iki akü bir birine takviye kablolar ile bağlanmalıdır. Bu işlem (+) kutup (+) ya (-) kutup (-) ye gelecek şekilde paralel bağlantılı olmalıdır. Aracın 12 voltluk aküsüne; 12 voltluk takviye akü paralel bağlanarak takviye işlemi yapılmalıdır.
ÖNEMLİ: Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılamaz. bu araçlar ile otomatik vitesli araçlar çekilerek - itilerek çalıştırılamaz.
• Kışın akümülatörün donmaması için akü tam şarj edilmelidir.
F-MOTOR ÇALIŞMAZKEN KONTAK ANAHTARININ ATEŞLEME DURUMUNDA AÇIK BIRAKILMASININ SAKINCASI
• Kontak anahtarı, çalışmayan motorlarda ateşleme durumunda açık bırakılırsa endüksiyon bobini ve platin yanar.
G- DİSTRİBÜTÖR
• Platin memesinin temizlenmesi :platin meme yapmışsa zımpara kağıdı ile temizlenmeli ve tekrar ayar edilmelidir. Ateşleme sisteminde; platin, avans ve buji ayarları aracın el kitabında önerildiği süre ve kilometrelerde kontrol edilmelidir.
• Yukarıda belirtilen ayarlar yanlış ise motor tekler, yakıt sarfiyatı artar ve egzozdan siyah renkte duman çıkar, motor çekişten düşer.
• Aracın el kitabına göre önerilen süre ve kilometrelerde buji ve platinde değiştirilmelidir
• Motor, marş yapıldığı halde çalışmıyorsa, ateşlemenin olup olmadığının kontrolü buji kıvılcımı ile anlaşılır. bunun için buji kabloların dan biri çıkartılır, motor gövdesine tornavida yardımıyla yaklaştırılır kıvılcım atlaması bakılır.
KONU 2:BENZİNLİ MOTORLARIN YAKIT SİSTEMİ
A- GÖREVİ
Motor İçin gerekli benzin hava karışımını oluşturarak silindirlere dönderir. (Motorun değişik yol ve yük gibi çalışma şartlarına göre)
B- PARÇALARI
• Yakıt Deposu: Motor için gereken yakıta depoluk eder. İçerisinde şamandıra sistemi bulunur.
• Yakıt Boru ve Hortumları: Yakıtın depodan karbüratöre iletilmesini sağlarlar.
• Yakıt Pampası (Yakıt Otomatiği): Yakıtı depoda emerek belli bir basınç altında karbüratöre pompalayarak gönderen elemandır.
• Yakıt Göstergesi: Depodaki yakıt miktarını belirten göstergedir.
• Karbüratör: Motora değişik çalışma şartlarına (yol ve yük gibi) göre gereken benzin - hava karışımını hazırlar. Karbüratörde normal karışım oranı 1/15’tir, değişken olabilir. Emme rnanifoldunun üzerinde bulunur. Karbüratörde aşağıdaki devreler bulunur.
- Rölanti devresi: Ayağın gaz pedalından.çekildiği andaki motorun çalıştığı devredir.
- Güç devresi: Güç istenile kullanılan devredir
- Jikle devresi: Soğuk havalarda motorun kolay çalışması için zengin karışımı ayarlayan devredir.
- Kapış devresi: Gaz pedalına aniden basıldığında motorun hızlanarak çalıştığı devredir
- Yüksek hız devresi: Yüksek hızlarda kullanılan ekonomik devredir.
Karbüratör içinde bulunan şamandıra karbüratör içindeki yakıt seviyesini ayarlar ve taşmasını önler. Jikle ise soğuk havalarda ve ilk çalışma esnasında motorun daha kolay çalışması için zengin karışım hazırlayan devredir. Mekanik ve otomatik olmak üzere ikiye ayrılır. Burda dikkat edilecek husus mekanik jiklenin çekili unutulmamasıdır. Jikle karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.
Not:Motor çalışırken gaz pedalına basılıp çekilir ve bu işlem çok yapılırsa silindirlere bolca benzin gider ve boğulma denilen olay meydana gelir. Motor çalışmaz. Bu gibi durumlarda 15-20 dakika beklenmeli veya gaz pedalına tam basıldıktan sonra marş yapılarak motor çalıştırılmalıdır.
• Hava Filitresi: Karbüratöre girecek havanın içerisindeki toz ve pislikleri temizler.
• Emme manifoldu: Karbüratörde hazırlanan hava - yakıt karışımını emme subaplarına iletir.
• Egzoz Moniflodu: Egzoz subaplarından çıkan yanmış gazları egzoz borusuna iletir.
C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Benzin otomatiği motor çalıştığı sürece, depodan emdiği yakıtı karbüratöre pompalar. Karbüratör bu yakıtı hava ile birleştirerek oluşturduğu hava yakıt karışımını emme manifoldu yoluyla emme subaplarından silindirler içerisine gönderir. Böylece sistem işlemini yerine getirmiş olur
D- ENJEKSİYON SİSTEMİNİN AÇIKLANMASI
Bu sistemde karbüratör bulunmaz. Dizel motorlarda olduğu gibi enjeksiyon pompası ve enjektörler bulunur. Enjeksiyon pompası enjektörler benzini basınçlı olarak pompalar. Enjektörler ise bu basınçlı benzini bazı motorlarda emme manifolduna, bazılarında ise her silindirin emme subaplarının ağızlarına püskürtür.böylece benzin hava karışımı silindirlere emilir enjeksiyon sistemli araçlarda enjeksiyon uyarı lambası söndükten sonra marş yapılmalıdır
E- BAKIMI VE BASİT ARIZALARI
• Hava Filtresinin Temizlenmesi ve Değiştirilmesi Zorunluluğu:
Hava Filitresi toz ve pisliklerden tıkanmışsa, karbüratöre yeterli miktarda
da hava giremez. Motor fazla yakıt sarf eder. Motor boğulur. Bu nedenle filtre belirli zamanlarda ve kilometrelerde temizlenmeli ve kilometrelerde yenisiyle değiştirilmelidir
• Rölanti Devresinin Ayarlanma Zorunluluğu: Rölanti devri düşükse ayak gaz pedalından çekilince motor stop eder. Rölanti devri yüksek ise motor fazla yakıt sarf eder egzozdan siyah duman çıkar.
• Jikle Devesinin Çekili Bırakalmasinda Meydana Gelebilecek Etkenler: Araç çok fazla miktarda yakıt tüketir boğulur ve stop eder. Özellikle mekanik jikle tertibatına sahip araçlarda jikle çekili olarak unutulmamalıdır. Otomatik jikle tertibatları ise zaman zaman kontrol edilmelidir.
• Motorun Fazla Yakıt Yakmasının Sebepleri: Aracı tasarruflu bir şekilde kullanabilmek için aşağıdaki etkenlere dikkat etmek gerekir;
- Araç 90 km/s’den daha fazla hızlı kullanmamalıdır.
- Hava Filitresi kirli veya tıkalı olmamalıdır.
- Jikle çekili olarak unutulmamalı veya kapalı kalmamalıdır.
- Karbüratör ayarları bozuk olmamalıdır.
Yakıt siteminde yapılan ayar rolanti ayarıdır.
• Fazla Yakıt Yakan Egzoz Gazının Rengi: Fazla yakıt yakan (zengin karışımla çalışan) aracın egzozundan siyah duman çıkar.
• Motorun boğulmasının sebepleri ve Arızanın Giderilmesi: Motor stop durumundayken gereksiz yere gaz pedalına basılıp çekilirse ve bu hareket tekrarlanırsa (gaz pedalı pompalama), jikle çekik unutulursa, hava Filitresi tıkalı olursa, motorda boğulma görülür. Boğulan motorun çalıştırılması için 15-20 dakika beklenir. Marş yapılmadan gaz pedalına sonuna kadar basılır ve marş yapılarak motor çalıştırılır.
• Motorun Egzozundan Fazla Bozuk Ses Çıkmasının Sebepleri:
Susturucu veya egzoz boruları delinmiş, çürümüş ise araç fazla gürültü yapar.
• Yakıt sisteminde Motorun Yaza - Kışa Hazırlanması: Hava filtrelerinde varsa, yazın yazlık konuma, kışın kışlık konuma getirilir. Yoksa herhangidir işlem yapılmaz.
• Karbüratöre benzinin Gelip Gelmediğinin Kontrolünün Yapılması: Benzinin gelip gelmediğini kontrol için hava Filtresi sökülür. Gaza basılır ve bu esnada karbüratörün boğazına benzin geliyorsa tamamdır. Benzin gelmiyor ise muhtemel arızalar şunlardır:
- Depoda benzin bitmiştir.
- Yakıt otomatiği arızalanmıştır.
- Filtre veya borular tıkanmış olabilir
KONU 3 : DİZEL MOTORLARIN YAKIT SİSTEMİ
A GÖREVİ
Motor için gerekli hava ve mazotu Çalışma şartlarına göre silindirlere göndermektir.
B- PARÇALARI
• Yakıt Deposu: Yakıta depoluk eder. Deponun, altında su:boşaltma musluğu vardır. içerisinde şamandıra sistemi bulunur.
• Besleme Pompası (Mazot Otomatiği): Depodan emmiş olduğu motorini, düşük bir basınçla filtrelerden geçirerek enjeksiyon pompasın beslenmesini temin eder.
• Yakıt Filtreleri: enjeksiyon pompasına giden mazotu temizler.
• Yakıt Enjeksiyon (Mazot) Pompası: Gelen yakıtı yüksek basınçla enjektörlere gönderir.
• Alçak ve Yüksek Basınç Boruları: Depodan enjeksiyon pompasına ve enjektörlerden geri dönüşü sağlayan borular alçak basınç borularıdır. Enjeksiyon pompası ile enjektörler arasında iletişimi sağlayanlar da yüksek basınç borularıdır
• Enjektörler: Mazot pompasından gelen yüksek basınçlı motorini; sıkıştırma zamanının sonunda, yanma odasındaki sıkıştırılmış ve sıcak havanın üzerine püskürtürler.
• Hava Filitresi: Dışarıdan motor içerisine giren havayı temizler.
• Isıtma Bujileri: Dizel motorlarının soğuk havalarda daha kolay çalışmasını sağlarlar.
• Yakıt Göstergesi: Mazot deposundaki yakıt miktarını gösterir.
C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Çalışma prensipleri aynı benzinli motorlardaki gibidir. Emme - sıkıştırma ateşleme (iş) ve egzoz zamanıdır. Ancak dizel motorlarında bujilerin yerine enjektörler vardır. Enjektörler sıkışma zamanının sonunda atomize şekilde yanma odalarına motorini püskürtüp ve yanmasını sağlarlar
D- BAKIMI VE BASIT ARIZALARI
• Yakıt Sisteminin Havasının Alınması: Dizel motorlarında yakıt sis temi içerisine hava girerse yakıta yapılan basınç devamlılık arzetmeyeceği için motor çalışmaz. Bunun için havanın sistemden çıkartılması gerekmektedir. Hava almada sıra depodan başlanarak, musluk, filtre, pompa ve enjektörlerdir.
• Yakıt Sisteminin Hava Yapmasının Sebepleri:
- Depoda yakıtın bitmesi,
- Alçak basınç borulardaki çatlak veya kaçaklar,
- Filtre değişimleri ve temizlenmesinde gerekli özenin gösterilmemesi.
• Motora ilk Hareketin verilmesi (Isıtma bujileri ): Dizel motorların da silindir içindeki hava ısıtılmak suretiyle, soğuk havalarda ve ilk çalışmalarda motorun daha rahat çalışması sağlanır.
• Uzun Zaman Kullanılmayan dizel Motorunda Yapılacak İşlemler: Depo tamamen mazotla doldurulur. Depo kapasitesinin 1/10’u kadar yağ ile karıştırılır. Motor bu karışımlı yakıtla 10-15 dakika çalıştırılır ve o haliyle bırakılır.
• Yakıt Deposundan Suyun Alınması: Mazot deposunun altında veya yakıt filtresinin altındaki su alma muslukları, zaman zaman açılarak biriken su tahliye edilir.
• Yakıt Filtresinin Temizlenesi ve Değiştirilmesi: Yakıt filtreleri periyodik zamanlarda değiştirilir.
Hava Filtresinin (Yağlı ve Kuru Tip) Temizlenmesi ve Değiştirilmesi Kuru tip elemanlı hava filtreleri basınçlı hava ile temizlenir. Yağlı tiplerde ise aracın kullanıldığı ortama göre periyodik aralıklarda filtre yağı değiştirilmelidir.
•Yakıt Tasarrufu Araç Kullanmak İçin, Enjeksiyon (mazot) Pompası ve Enjektör Ayarlarının Yapılması: Mazot pompası ve enjektörlerin yapımcı firmanın isteği doğrultusunda belli zamanlarda ve servislerin de ayarlanması veya kontrol edilmesi gerekir.
Dizel motorlarda silindire sadece hava doldurulur ve yanma sıkıştırılmış havanın üzerine enjektörden yakıt püskürtülmesiyle sağlanır. Dizel motorların yakıt sisteminde günlük yapılacak işlerden biri mazot-su ayırıcısı veya filtre ya da yakıt deposundan yakıt sisteminin suyunun alınmasıdır.
Dizel motorlarda yanma enjektörden yakıt püskürtmekle olur. Enjektörler kendilerine enjeksiyon pompasından gelen mazotu silindirlerdeki sıkıştırılmış havanın içine püskürterek yanmayı sağlarlar.
Enjeksiyon pompası, besleme pompası ile depodan gelen yakıtı basınçlı olarak enjektörlere yollar.
Dizel motorun çalışmamasının bir nedeni, hava yapmış olmasıdır. Hava yapmanın nedenleri:
-yakıtın bitmesi,
-boru ve rekorların gevşemesi,
-yakıt borularının sökülmesi,
-filitrenin temizlenmesi veya değişmesidir.
Dizel motorlarda egzost dumanı siyah çıkıyorsa yakıt pompasına, enjektöre ve hava filtresine bakılır. Ayrıca dizel motorlarda marş yapıldığında marş motoru dönüyor ancak motor çalışmıyorsa yakıt filtresi de takılı olabilir.
Özellikle soğuk havalarda dizel motoru kolay çalıştırabilmek için kızdırma bujileri kullanılır.
MARŞ SİSTEMİ
A- GÖREVİ
Dizel ve benzinli motorlarda, motorun çalışması için ilk hareketi sağlayan sistemdir.
B. PARÇALARI
• Akümülatör {Batarya)
• Marş motoru,
• Kontak anahtarı,
• Volan dişlisi.
• Marş selonaidi
C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Kontak anahtarı marş konumuna getirilir. Marş motoru Aküden gelen elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürür. Bendix dişlisi ise marş motorundan aldığı mekanik enerjiyi volanı döndürmede kullanır ve motor çalışır. Kontak normal konuma getirilir.
D- BAKIMI VE BASİT ARIZALARI
• Motoru Çalıştırmak için Marş Yapma Süresinin Bilinmesi: Marş yapma süresi 10- 15 saniyedir. Motor çalışmazsa en az 30 saniye kadar beklendikten sonra ikinci bir marş yapılmalıdır. Uzun süre ve sıkça marş yapmak hem aküyü bitirir, hem de marş motorunun ömrünü kısaltır.
• Çalışır Vaziyetteki Motorda Marş Yapmanın Sakıncaları: Çalışan motorda yanlışlıkla marş yapılırsa marş motoru (kolektör), marş dişlisi bendix) veya volan dişlileri zarar görür.
• Marş Basmıyorsa (Motor Dönmüyor) Sebepleri:
- Akümülatör boşalmıştır.
- Kutup başları gevşemiştir.
- Kutup başları oksitlenmiştir.
- Motor şase bağlantısı gevşemiştir.
- Marş motoru arızalıdır.
• Mekanik İlk Hareketin Verilmesi (iterek Çalıştırma): Marş sisteminin devre dişi kaldığı durumlarda kontak açılıp, araç 2. vitese geçirilir debriyaj pedalına tam basılır, araç itilmek suretiyle belli bir hız kazandırılır, ayak aninde debriyajdan çekilmek suretiyle motor çalıştırır. Böylece araca ilk hareket verilmiş olur
• Takviye Akü ile Hareket vermek: akümüzün zayıf olduğu durumlarda bir başka aracın aküsünde aynı kutupları birbirine bağlamak suretiyle marş yapılır ve araç çalıştırılır Ancak yapımcı firma tarafından takviye tavsiye edilmiyorsa yapılmamalıdır
• Akümülatörün Basit Kontrolü( farlarla): Aracın farları yakılır. Kontak marş konumuna getirilir. bu esnada farların ışık şiddetlerinde meydana gelecek değişikliklere göre yorun yapılır. Farlar çok zayıf yanıyorsa akümülatör boşalmıştır.
Konu 5 Yağlama Sistemi
YAĞLAMA SİSTEMİ
Yağlama sisteminin parçaları:
Karter-yağ pompası,Filtre,Gösterge,Seviye çubuğu,Yağ kanallarıdır.
Motorda yağın bazı görevleri:
Sürtünmeyi azaltmak,Aşınmayı önlemek,Silindir ve segmanlar arası boşluğu doldurup sızdırmazlığı sağlamak,Soğutmaya yardımcı olmak,Aşınmadan dolayı oluşan pislikleri temizlemektir.
Karterin önemli görevlerinden bazıları:
Motor bloğunun altını kapatmak ve yağa depoluk etmektir.
Araçta motor yağı kontrol edilirken kontak anahtarı kapatılır ve 4-5 dakika beklenir. Yağ ölçümü yapılırken araç düz durumda olmalıdır.
Yağ seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür, ve yağın seviyesi yağ çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır.
Yağ seviyesi normalin çok altında iken motor çalıştırılırsa motor ısınır ve yanar.
Motor yağı değiştirilirken motor sıcak olmalıdır.
Motorlarda genellikle 20-50 W numara motor yağı kullanılır.
Motorun yağı karterin altındaki tapa açılarak boşaltılır.
Yeni motoryağı ise süpap muhafaza kapağı üzerindeki kapaktan doldurulur.
Motor yağı ve yağ filtresi belli km'lerde mutlaka değiştirilmelidir.
Motorda yağ basıncı yoksa: yağ yok, filtre tıkalı, yağ pompası arızalı,ya da yağ müşiri arızalı olabilir.
Motorun yağ eksiltmesinin sebeplerinden bazıları:
Karter contasının yırtılması, sekman ya da silindirlerin aşınması, karterin delik olması,tapadan yağ sızdırmasıdır.
Yağ yakan motorun eksozundan maviduman çıkar.
Marşa basılıp motor çalıştırıldığında yağ lambasının sönmesi gerekir.
Motor çalıştığı sürece yağlamanın olup olmadığı motor yağ göstergesinden takip edilebilir.
Motor çalışırken yağ göstergesinde anormallik görülürse motor hemen durdurulur.
KONU 6: SOGUTMA SİSTEMİ
A-GÖREVİ
Motorun çalışabileceği en ideal ısı ortamını sağlar. Silindir içerisine alınan yakıt+ hava karışımının ateşlenmesi sonucu ısı enerjisi açığa çıkar. Meydana gelen ısı, 1800-2500°C ‘ye kadar yükselir. Yüksek ısı, silindir kapağı, silindir ve piston gibi elemanlara geçerek ısınmalarına sebep olur. Motor parçalarının belirli miktarlardan daha fazla ısınmaları arzu edilmeyen muhtelif arızaları da beraberinde getirir. Ayrıca yüksek ısı, motor yağının evsafını da bozar. Bundan dolayıdır ki içten yanmalı motorlarda soğutma sistemi büyük önem kazanır.
Motorlarda iki tür soğutma sistemi vardır:
- Su soğutmalı motorlar,
- Hava soğutmalı motorlar.
B- PARÇALARI
• Radyatör: Motor soğutma suyuna depoluk eder. Soğutma suyundaki ısının, suyun radyatör üzerindeki hareketi esnasında havaya geçmesini sağlar.
• Vantilatör: Radyatör petekleri arasında, kuvvetli bir hava akımına getirerek, ısınmış olan suyun soğumasını hızlandırır. Bazı araçlarda vantilatör bir V kayışı ile krank kasnağına bağlıdır Bazılarında ise elektrik motoruna bağlıdır.
• Devirdaim (Su) Pompası: Hareketini V kayışı ile krank kasnağından alır. Soğutma sistemindeki suyun hareketinin devamlılığını sağlar.
• Vantilatör Kayışı: Krank kasnağından aldığı hareketi şarj dinamo su, devridaim (su pompası) ve vantilatöre ileten kayıştır
• Termostat: Motorun soğutma sistemine yerleştirilir otomatik bir supaptır. Motor soğukken veya çalışma sıcaklığını altındayken su geçicini önleyerek radyatörün devreden çıkarır ve motorun çabuk bir şekilde uygun çalışma sıcaklığına ulaşmasını sağlar motordaki ısı çalışma sıcaklığının üzerine çıkınca su geçişine müsaade ederek radyatörün devreye girmesini ve soğutma suyu sıcaklığının aynı derecede kalmasını
sağlar. Termostatın görevi motor soğutma suyu sıcaklığını, çalışma sıcaklılığında sabit tutmaktır. Termostat, silindir kapağı çıkışında bulunur.
. Isı (hararet) Göstergesi: Sistemdeki soğutma suyunun ısısını gösterir.
• Radyatör Hortumları: Radyatörle motor arasında su irtibatını sağlarlar.
• Takviye (ilave) Su Kabı: Diğer bir adı su taşırma kabıdır. Motor fazla suyunu bu kaba verir, azaldığında da otomatik olarak bu kapdan suyunu alır.
• Fan Motoru: Bazı motorlarda daha sağlıklı soğuma meydana getirilmesi amacıyla kullanılır. Vantilatör, su pompasından ayrı olarak bir elektrik motoruyla çalışır. Otomatik fanda fan müşiri denilen iki parça vardır. Fan müşiri radyatör suyunun sıcaklığı arttığı zaman elektrik motorunu çalıştırarak radyatörü soğutmaya başlar Motor suyu soğuduğunda ise müşir tekrar fanı devre dışı bırakır.
• Kalorifer Hortumları: Motor soğutma suyunu, kalorifer radyatörüne iletirler.
C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Devirdaim (su pompası) radyatördeki soğutma suyunu bejli bir basınç altında silindir çeperlerine (su kanallarına) basar. Isınan su motor su çıkışından radyatöre üstten dökülür, radyatörden aşağıya doğru akar, su soğur. Soğuyan su, tekrar motor basılır. Bu. sirkülasyon motor çalıştığı sürece devam eder.
D- HAVA İLE SOGUTMALI SİSTEMİN AÇIKLANMASI
Hava ile soğutma sistemine sahip motorlarda çıkan ısı doğrudan doğruya havaya iletildiğinden soğutulacak parçaların hava ile temas eden yüzeyleri genişletilmiştir. Krank kasnağına bağlı hava dürbününün göndermiş olduğu hava, silindir kapağı ve gövdesinde bulunan soğutma kanatlan arasından geçerek motorda istenilen soğulmayı temin eder.
E -BAKIMI VE BASIT ARIZALARI
• Vantilatör Kayışının Kontrolu ve Değiştirilmesi: Kayış sık sık kontrol edilmeli, çatlama, lifleme, kırılma ve fazla aşınma varsa değiştirilmeli. Araçta yedek ve aynı ölçülerde kayış bulundurulmalıdır. İki kasnak arasında kayışa bastırıldığında 1-1,5 cm. kadar esnemelidir. Kayış gerginlik ayan, şarj dinamosu ileri-geri alınarak ayarlanır.
• Radyatör ve Radyatör Hortumlarının Kontrolü: Radyatör şaşe tespit somunları sıkı olmalıdır ve yerinden oynamamalıdır. Radyatörün dış temizliğine dikkat edilmeli, düşük basınçlı su ile dıştan temizlenmeli, hortum kelepçeleri sıkı olmalı, su kaçağına müsaade edilmemeli, çatlamış, liflenmiş eski hortumlar yenileriyle değiştirilmelidir.
• Radyatör Kapağının kontrolü : Radyatör kapağı içinde bulunan Subaplar çalışır durumda olmalıdır. Radyatör basıncını kaçıran, su bapları çalışmayan kapak orijinaliyle değiştirilmelidir. Radyatör kapağı bozuksa motor hararet yapar.
• Radyatöre Su Konulması (Sıcak ve Soğuk Motorda): Motor çalışmazken yapılan kontrollerden su eksikse tamamlanır. Eğer su tamamen boşalmış ise doldurulur, termostat açılıncaya kadar motor çalıştırılır. Eksilen su tekrar tamamlanır ve radyatör kapağı kapatılır.
Eğer motor sıcaksa motorun az soğuması için rölantinin üstünde bir devirle biraz çalıştırılır. Kapak üzerine hafifçe bastırılarak gevşetilir ve buhar çıkışının tamamlandığından emin olduktan sonra kapak açılır. Motor rölanti durumunda çalışırken ılık suda yavaş yavaş radyatöre doldurulur. Seviyesi tamamlandıktan sonra radyatör kapağı kapatılır. Hararet yapmış motor hiçbir halde stop edilmez. Aksi halde motordaki ısı daha fazlalaşacağından silindir kapağı çatlayabilir. Bunun için motor ısı normal oluncaya kadar rölantinin az Üstünde bir devirle çalıştırılmalıdır.
Unutulmamalıdır ki duran soğuk bir motora sıcak su, sıcak bir motor da soğuk su konulmaz.
• Motorun Hararet Yapmasının Sebepleri:
- Vantilatör kayışının gevşemiş veya kopmuş olması,
- Soğutma suyunun azalması veya kalmaması,
- Termostatın bozuk olması,
- Devirdaim su pompasının arızalanması,
- Radyatörün peteklerinin tıkalı {pis) olması,
- Kapalı soğutma sisteminde havanın oluşması,
- Fan motorunun arızalı olması,
- Sürücü kullanım hataları.
• Kapalı Devre Soğutma Sisteminde Soğutma Sistemine Su Koyarken Dikkat Edilecek Hususlar:Kapalı sistem soğutma donanımında radyatör-kapağı açılmaz. Eğer sistemde su eksikse taşırma kabına ilave edilir. Sisteme havanın girmesi engellenmelidir.
• Radyatörde Suyun Kalmamasının Sebepleri:
- Radyatörde kaçak vardır,
- Radyatör hortum veya bağlantı yerlerinde kaçak vardır,
- Radyatör kapağı görev yapmamaktadır.
- Kalorifer tertibatında kaçak vardır.
- Üst kapak contası yanmıştır.
• Motordan Termostatın Çıkartılmasının Sakıncaları: Termostat motora uygun çalışma ortamı temin eder. Termostat çıkartılırsa motor soğutma suyu devamlı soğumaya tabi tutulacağından motor devamlı soğuk bir ortamda çalışmaya mecbur kalır. Buda fazla aşınmalara sebep olur. Soğuk çalışan motor çabuk aşınır.
• Soğutma Sisteminin Yaza ve Kışa Hazırlanması: Günümüz motorlu taşıtlarında böyle bir bakıma ihtiyaç duyulmamaktadır. Ancak kışa girerken soğutma suyunda antifriz yoksa konulmalı, varsa donma derecesine kadar antifriz ilave edilmelidir.
• Fan Motorunun Çalışmamasının Sebepleri:
- Fon motorunun sigortası yanmıştır,
- Fon motoru ile müşir arasındaki bağlantılarda kopma, gevşeme, oksitlenme vardır.
- Fan müşiri arızalıdır
- Fon motoru arızalıdır.
• Takviye (ilave - Taşırma) Su Kabının Kontrolü: Günlük olarak bu kaptaki su seviyesi kontrol edilmeli, eğer azalma tespit edilirse seviye sine kadar ilave edilmelidir.
ŞARJ SİSTEMİ (Ders Kitabından desteklenecek)
Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
Şarj sisteminin parçaları:
alternatör,
konjektör (regülatör),
şarj lambası,
vantilatör kayışıdır.
Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur.
Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.
Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir.
Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.
Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcılatrı besler.
Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir.
Vantilatör kayışının koptuğu 'ilk olarak' şarj ikaz lambasından anlaşılır.
Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.
Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevşek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir.
Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları:
- Şarj ikaz lambasının yanması.
- Motordan ani bir sarsıntı ya da ses gelmesi.
- Yağ lambalarının yanmasıdır.
Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur.
Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir.
Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.
AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ
A- GÖREVİ
Motorlu araçların gündüz olduğu kadar geceleri de kullanılma zorunluluğu vardır. Aydınlatma sistemi araca gece şartlarında da gündüz olduğu kadar rahat seyretme olanağı sağlar.
B-PARÇALARI
- Akü,
- Kontak anahtarı,
- Aydınlatma ve ikaz lamba düğmeleri,
- Sigortalar
- Lambalar,
- Flaşör,
- Fren ve geri vites muşiri
C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Aküden gelen elektrik akımı sigorta üzerinden geçerek lamba anahtarına gelir. Anahtar çevrildiğinde, elektrik lambalara gider ve şasiye ulaşır. Böylece devre tamamlanmış olur.
D- BAKIMI VE ARIZALARI
• Aynı Devreye Bağlı Lambalar Yanmıyorsa Bakılacak Kısımlar:
- Sigortalara bakılır,
- Lamba anahtarına bakılır.
Sigortanın Değiştirilmesi: Sigorta yanmış ise, aynı amperde yeni bir sigortayla değiştirilmelidir. Yanan sigorta tel, kalaylı kağıt vs. sararak tekrar kullanılmamalıdır. Sigorta kısa devreden doğacak tehlikeleri önler.
• Aynı Devreye Bağlı Lambalardan Biri Yanmıyorsa Bakılacak Kısımlar:
- Ampulün ömrü bitmiştir,
- Kablo bağlantıları çıkmış veya gevşemiştir,
- Kablo bağlantıları oksitlenmiştir.
• Aynı Devreye Bağlı Lambaların Işık Şiddetleri Farklı Yanıyorsa Bakılacak Kısımlar: Farların ışık şiddetleri aynı değilse, sönük veya soluk olanın şase bağlantısı iyi değildir, Oksitlenmiştir ve ampulü Farklı güçtedir veya dış cam temiz değildir.
• Kullanılan Lambaların ve Sigortaların Uygun Olması: Aracımızın aydınlatmasında kullanılan her türlü lamba ve sigortalar yapımcı firmanın tavsiyesi ve isteği doğrultusunda olmalıdır.
KONU 9: GÖSTERGELER SİSTEMİ
A-GÖREVİ
Göstergeler aracın ön paneli üzerinde sürücünün kolayca re- bileceği şekilde konulmuşlardır. Araçlarda çeşitli sistemlerin çalışma durumları hakkında bilgi verirler. Arıza meydana gelmeden veya geldiği anda, sürücüyü uyarmak amacıyla konulmuşlardır. Sürücülerin seyir esnasında göstergeleri sık sık kontrol etmeleri gerekir.
B- ARAÇTA BULUNAN GÖSTERGELER
|
• Kilometre göstergesi
|
• Günlük kilometre sayacı,
|
|
• Motor devir göstergesi
|
• Yağ göstergesi,
|
|
• Sıcaklılık (hararet)göstergesi,
|
• Kısa ve uzun far göstergeleri,
|
|
• Yakıt göstergesi,
|
• Cam resistansı göstergesi
|
|
• Şarj göstergesi
|
• Sis lambası göstergesi,
|
|
• Jikle göstergesi
|
• Emniyet kemeri göstergesi,
|
|
• El feneri göstergesi
|
• Fren hidroliği göstergesi,
|
|
• Zaman saati,
|
• Günlük kilometre göstergesi,
|
|
• Dörtlü flaşör göstergesi,
|
• Kısa ve uzun far göstergeleri,
|
|
• Sinyal göstergesi,
|
|
ÜNİTE-3 MOTORUN GÜÇ AKTARMA ORGANLARI ÇALIŞMA SİSTEMLERİ VE PRENSİPLERİ
GÜÇ AKTARMA ORGANLARI sırasıyla:
Debriyaj, vites kutusu, şaft, diferansiyel, akslar, tekerleklerdir.
Difarensiyelin görevi, gücü arttırmak, kendine gelen hareketi 90 derece kırıp akslar yardımıyla tekerleklere iletmek, virajlarda içteki tekerleği az, dıştakini fazla döndürerek kolay ve rahat viraj almayı temin etmektir.
Kavrama (debriyaj) motorla vites kutusu arasındaki irtibatı keserek vites değiştirme olanağı sağlayan aktarma organıdır. Döner haldeki bir parçanın hareketini aynı eksen üzerinde bulunan diğer bir parçaya iletmek veya iletilmekte olan bu hareketi istendiği zaman durdurmak amacıyla kullanılan tertibata kavrama adı verilir. Konumuz olan ve motorlu taşıtlarda kullanılan kavramalar krank mili ekseninde olmak üzere motorla vites kutusu arasına bağlanmış olup, motordan vites kutusuna hareket iletimini sağlar ve istendiği zaman, motor çalışmasına devam ettiği halde, bu hareket iletimini durdurur.
1-Kavrama (debriyaj) Sistemi
Görevi: Motor çalışırken motorun hareketini tekerleklere iletmek veya kesmek. Aracı vitesi geçirmeyi sağlamak. Vites değiştirilirken debriyaja basılır.
Parçaları:
1- Baskı
2- Balata
3- Bilye
Not :
1- Kavrama vites kutusu ile volan arasında bulunur. Volanın üzerindedir.
2- Vites değiştirilirken ses geliyorsa debriyaj pedalına tam basılmamıştır veya debriyaj ayarsızdır. Vitese geçişte zorluk varsa kavrama ayırtmıyordur.
3- Araç hareket halinde iken ayak devamlı debriyaj pedalında tutulursa debriyaj balatası aşınır.
4- Ani ve sert kalkış yapılırsa yakıt sarfiyatı artar. Kaçırma ve kayma nedeni balatanın yağlanmasıdır.
5- Motor aniden çekişten düşerse balata yağlanmıştır. Debriyaj teli kopmuşsa araç vitese geçmez.
6- Debriyaj en alt noktada kavrıyorsa ayarı bozuktur.
7- Araç geri vitese geçmiyorsa debriyaj pedalından ayak çekilir, yeniden basılır.
2-Vites Kutusu
Görevi: Aracın hızını yük ve yol durumuna göre ayarlamak, aracın geri hareketini temin etmek.
Parçaları:
1- Prizdirek mili
2- Senkromenç
3- Grup dişlisi
4- Geri vites dişlisi
5- Çıkış mili
NOT:
1- Aracın hızını gücünü ayarlayan sistemdir.
2- Yağı, kullanma kılavuzuna göre değiştirilir. Vites kutusundan ses geliyorsa yağ kalmamıştır.
3- Bakım yapılırken yağına bakılır. Kaçak olmamalıdır.
4- Dişli yağı kullanılır. Yağsız kalırsa ses yapar.
Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler.
Konu 2 :Vites Kutusu (Şanzıman)
Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar.
Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.
Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır.
Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez.
Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.
Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır.
Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.
Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir.
Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
Konu 2 : Şaft (Kardan Mili)
Görevi: Şanzımandan aldığı hareketi diferansiyele iletir.
1- Çok düzgün dönmelidir.
2- Boyu uzayıp kısalabilmelidir.
3- Açılı dönebilmelidir.
4- İçi boş borudan yapılmalıdır.
5- Şaftın kopması anında araç devrilebilir.
6- Şaft balansı bozuk olursa belirli hızlarda şaftan ses gelir.
7- Motor ile difransiyelin çok yakın olduğu araçlarda şaft olmaz.
8- Şaftın üzerindeki mafsalların görevi değişik açılarda hareket iletmektir.
4- Diferansiyel
Görevi: Şafttan aldığı hareketi 90 derece kırıp tekerleklere iletmek. Dönüşlerde içteki tekerin az, dıştaki tekerin fazla dönmesini sağlamak.
Parçaları:
1- Ayna dişli
2- Mahruti dişli
3- Aks dişli
4- Pinyon dişli
5- Aks mili
NOT:
1- Diferansiyelde dişli yağı kullanılır.
2- Dişliler arasında aşınma olur ve yağsız kalırsa öter (ses yapar).
5-Lastikler
Önemli Notlar:
1- Şamrelli lastik : İç lastiği olan lastiğe denir.
2- Dubleks lastik : İç lastiği olmayan ( şamrelsiz ) lastiklere denir.
3- Radyal lastik : Geniş tabanlı lastiklere radyal lastik denir.
4- Lastik hava basınçları normalden fazla olursa lastik orta kısmında daha çabuk aşınır, ayrıca yolda giderken zıplama yapar.
5- Lastik hava basıncı az olursa lastikler kenardan aşınır, yakıt sarfiyatı artar, frenleme iyi olmaz.
6- Ön lastiklerin birinde hava basıncı az olursa direksiyon az olan tarafa çekme yapar.
7- Lastiklere balans ayarı yapılmaz ise direksiyona darbeler gelir. Araç yolda giderken titreşmeler yapar. Direksiyonda titreşim hissedilir.
8- Araç uzun yoldan geldiğinde lastik hava basıncı artmış ise hiçbirşey yapılmaz.
9- Lastik diş derinliği 4 mm den aşağıya düşerse değiştirilir.
10- Ön lastikler daima yeni olmalıdır. Ön lastiğin biri yeni biri eski olursa araç çekme yapar.
11- Patinaj zinciri çekici, yani diferansiyelden hareket alan ( çekişli ) tekerlere takılır.
12- Lastiklerin üzerinde ebadı yazılıdır. Lastik üzerindeki rakamlar lastiğin ebadını gösterir.
13- Aracın lastikleri değiştirilirken motor durdurulmalı, el freni çekilmeli, tekerleklere takoz konulmalıdır.
14- Ön lastiklerin basıncı tavsiye edilen değerden az olursa direksiyon zor döner.
15- Aracın lastiklerini araca her bineceğinizde kontrol etmelisiniz.
16- Ön lastiklerden birine dubleks birine de şamyelli lastik takılırsa bir tarafa çekme yapar.
17- Araçlarda periyodik olarak lastikler değiştirilmezse bazı lastikler daha önce eskir.
18- Araçta yakıt tasarrufu sağlamak için lastiklerin hava basıncı kontrol edilmelidir.
19- Araç lastikleri günde en az bir kez kontrol edilmelidir
Konu 5 : Aks
Akslar, diferansiyelin hareketini tekerleklere iletirler.
Vites kutusu, aracın hızını ve gücünü ayarlar.
Araç hareket halindeyken ayağımız debriyaj pedalı üzerinde devamlı durursa debriyaj balatası aşınır.
Aracın ilk çalışması esnasında bir miktar gaz verildikten sonra debriyaj pedalına sonuna kadar basmanın faydası vardır.
Debriyaj balatası yağlanırsa debriyaj kaçırır. Debriyaj teli koparsa araç vitese geçmez.
Vites değiştirirken debriyaj pedalına basılır.
Araç geri vitese takılmak istendiğinde takılmıyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilip yeniden basılır.
Aktarma organlarında yağ olarak, dişli yağı kullanılır.
Vites değiştirirken ses geliyorsa, debriyaja tam basılmamıştır.
Ani ve sert duruş kalkış yapmak debriyaj balatasını sıyırabilir.
Vites kutusu bakımı yapılırken yağa ve yağ kaçağına dikkat edilir.
KONU 6: TEKERLEK VE LASTİKLER
A GÖREVİ
Aracı üzerinde taşırlar lastikler iyi bir sürtünme yüzeyi meydana getirmek suretiyle patinajı önler ve frenlemede aracın kaymadan ve tehlikesizce durmasını sağlarlar.
Tekerler jant ve lastik olmak zere iki kısıma ayrılır. Jant, lastiği üzerinde taşır ve tekeri kanapanaya bağlar. Lastikler kaliteli kauçuktan yapılır ve üzerinde dişler vardır.
Lastikler iki çeşittir;
- Şamriyelli (iç lastikli) lastikler,
- Tubeless (iç lastiksiz) lastikler,
B- BAKIMI VE BASİT ARIZALARI
• lastik Havalarının Tavsiye Edilen Değerde Olması: Araç emniyeti için lastik hava basınç değerlerinin yapımcı firma tavsiyelerine göre yapılmalıdır. Lastik havaları araca binerken, inerken gözle kontrol edilmelidir.
Lastik Havasının Aşıntısına Tesiri: Lastik basıncı tavsiye edilen değerden fazla olursa, lastikler ortadan aşınır Ve araçta seyir esnasında fazla titreme meydana gelir. Lastik basıncı normal değerden az ise aşınma kenarlardan başlar ve direksiyon hareketleri zorlaşır, güç kaybı çok olur.
• Lastiklerdeki Balanssızlığın Etkileri:
- Lastik sağa - sola, aşağı - yukarı titrer,
- Direksiyon simidi belli km’lerde titrer,
- Direksiyon hakimiyeti zorlaşır,
- Bağlantı somun ve cıvataları gevşer,
- On takım ayarları çabuk bozulur,
- Lastikler anormal aşınır,
• Lastiklerin Periyodik Değişimi: Lastikler periyodik olarak 8000 - 10.000 km. dolunca el kitabında önerildiği şekilde değiştirilmelidir.
Böylece bütün lastiklerdeki aşınma aynı seviyede olacaktır.
• Lastik ve jant Ölçülerinin Uygunluğu: Yapımcı firmanın tavsiyesi ihlal edilmemelidir. Bijonların temizliği kuru bezle yapılmalıdır.
• Çekici Tekerleklere Kar zincirinin Takılması: Kışın karlı buzlu havalarda tekerleklerin kaymaması ve patinajın önüne geçebilmek için çekici tekerleklere kar astığı bu da yetmiyorsa zincir takmak gerekir.
• Lastiklere Isının Etkisi: Lastikler aşırı yük ve hızdan dolayı ısındığı zaman içindeki hava basıncı yükselir. Dolayısıyla araçta zıplamalar olur ve lastikler ortadan aşınırlar. Isıdan dolayı artan hava basıncın dan dolayı herhangi bir hava basıncı düşürme işlemi yapılmaz.
Not lastik hava basınç ölçümleri lastik soğuk iken lastikler sıcak ise
en az bir saat dinlendirilip ondan sonra yapılmalıdır.
Lastiklerin yeri, her altı ayda bir ya da her 10.000 km'de yer değiştirilerek aşınmalar denklenmelidir.
Lastiklerdeki ağırlık dengesinin bozukluğu demek olan balans oluşursa araçta titreşim oluşur. Bu titreşimler en çok direksiyon simidinde hissedilir.
Lastik değiştirilirken kriko takılınca el freni çekili olmalıdır.
Lastiklere normalden az hava basılırsa lastikler sürekli olarak ortadan aşınırlar ve araç titrer. Aracın lastikleri araca binileceği zaman kontrol edilir.
Tubeless lastik iç lastiği olmayan lastiktir.
Karlı havalarda zincir çekici tekerlerin ikisine de takılır.
Isınmadan dolayı lastik hava basıncı artmışsa hiçbirşey yapılamaz.
Latiklerin üzerindeki rakamlar lastik ebatlerını belirtir.
Bir tekere dubleks, diğer tekere şamyelli lastik takılırsa araç bir tarafa çeker.
Bijonların temizliği kuru bezle yapılır.
ÜNİTE 4 : FRENLER
Araçta el freni duran aracı sabitlemek için kullanılır. El freni kopmuş ise el freni tutmaz. El freni çekili durumda unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır ve fren tutmaz.
Araç üzerinde 3 tip fren bulunur:
-Motor freni (kompresyon freni)
-Ayak freni
-El freni
Ayak freni 3 tiptir:
-Hidrolik fren
-Havalı fren
-Karma fren
Fren sisteminin bazı parçaları şunlardır:
-Fren pedalı
-Merkez pompası
-Fren boruları
-Tekerlek silindirleri
-Fren diski
-Fren balatası
-Kampanalar
-Fren ayar sistemleri
Havalı frenli bir araçta üsttekilere ilaveten hava tüpü ve kompresör bulunur.
ABS frenin avantajları, frenlerken direksiyon hakimiyetini bozmaması ve fren mesafesini kısaltmasıdır.
Fren yapılmasına rağmen aracın hızı azalmıyorsa, fren hidroliği yok veya azalmış hatta fren ayarları gevşek olabilir. Fren sistemine yağ sızmış olabilir. Fren sisteminde kaçak olabilir.
Soğuk havalarda el freni çekili durumda bırakılırsa fren balataları donarak yapışır.
Fren sisteminde hidrolik azalmışsa hidrolik yağı ile takviye edilir.
Ayak frenine basıldığında ön ve arka tekerlekler birlikte durur.
Araç çalışıyor fakat hareket ettirilemiyorsa el freni çekik olabilir.
Aracın kampanaları aşırı ısınmışsa fren ayarları bozuk olabilir.
Ön lastiklerin biri yeni biri eskiyse frenlerken araç bir tarafa çeker.
Westinghauslu fren sistemi olan bir araçta hareket halinde iken motor stop ettirilirse fren tutmaz.
Hava frenli araçta hava basınç göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden kaldırılamaz.
ÜNİTE 5 : ÖN DÜZEN SİSTEMİ
Konu 1: Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar. Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır.
Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.
Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.
Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır.
Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır.
Konu 2 :SÜSPANSİYON SİSTEMİ
Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir. Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur.
Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır.
Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır. Yayların salınımını amortisör kontrol eder.
ÜNİTE 6 : Yeni Araca İlk Bakım(RODAJ)
Günlük bakımda motorun yağına, suyuna, fren hidroliğine, yakıtına, lastik hava basınçlarına, ışık ve ikaz sistemlerine bakılır.
Haftalık bakımda vantilatör kayışı gerginliği, akü bakımı yapılır.
Akü bakımı yaparken akü dış yüzeylerinin ve kutup başlarındaki oksitlerin sodalı su ve sıcak su ile temizlenmesine, plakaların 1 cm üzerine kadar saf su ilave edilmesine, eleman kapak deliklerinin açık tutulmasına, kışın akü donmasın diye akü tam şarj ettirilir, dijital göstergeli araçta asla akü takviyesi yapılmaz.
Akü kendiliğinden boşanıyorsa akünün üst kısmında pislik birikmiştir.
Kısa devreden dolayı yangın olursa akü kutup başları çıkarılır.
Akü 2 kutp başı arasında her iki kutup başına değen bir madeni parça konsa akü kısa devre olup patlar.
Yağlı tip hava filtresinin bakımı yapılırken sökülen parçalar gaz yağı ile temizlenir.
Yeni bir araçta 0-2000 km arası ilk kullanım süresine rodaj denir. Rodaj süresi çalışan parçaların birbiriyle alışma süresidir. Rodaj süresince aşırı sürat yapılmaz, ani duruş kalkış yapılmaz, motor tam güç konumunda çalıştırılmaz, uzun süre sabit hızda gidilmez
C- AYLIK BAKIM (1000-1500 km.’Iik bakım)
• Kova Filtresinin Bakımı:
Kuru tip hava filtresi hafif basınçlı hava temizlenmeli elektrik süpürgesi kullanılmamalıdır. Hava fitresini temizlerken, hava geçiş yönünün tersine basınçlı hava verilerek temizlemek gerekir.
Çok tozlu ortamlarda çalışan araçlarda (traktör, iş makinesi vb.) yağlı tip hava filtresi kullanılır. Hava motora girmeden önce yağın içerisine dalarak çıkar ve üzerindeki toz ve pislikler yağda kalır. Belli bir süre sonra yağ çamur haline gelerek hava geçişine sınır getirir. Temizliği; Yağ filtresi yağı boşaltılıp, gazyağı veya motorin ile temizlenir. Tekrar motor yağı doldurularak yerine takılır.
• Motorun yıkanması: Temiz bir bezle motorun üzerindeki kaba kirler ve çamurlanmış yağlar silindikten sonra sabunlu sıcak su ile yıkanmalıdır. Motoru yıkarken distribütörün ıslanmaması için delikleri kapatılmalı veya Üzerine poşet geçirilmelidir.
D-ALTI AYLIK VE YILLIK. BAKIMLARI (5000 – 6000 KM .LİK BAKIMI )
Aracımızı güvenle sürebilmek için -bakımlarının zamanında yapılması gerekir. Taşıt üzerindeki her sistemin bakım ve çalışma süreleri imalatçı firma tarafından belirlenmiştir. Bir sürücü olarak bu kurallara uymazsak aracımızın ekonomik ömrü kısalır. Ayarlar bozulur. Bunun sonucunda da motor çok masraflı olur ve az güç üretir. daha da önemlisi kazalara neden olabilir.
Altı aylık bakıma; veya her 5000 km.de (hangisi önce dolarsa) teknik ayarlar yapılacağı için servise gidilmelidir. Serviste şu bakımların yapılmasına dikkat edilmelidir.
• Motor yağı değiştirilir
• Vites kutusu ile diferansiyelin yağ seviyesi kontrol edilir, eksik ise tamamlanır
• Motor test edilir.
• Benzinli motorlarda ateşleme ve yakıt sistemi kontrol edilir. Gerekirse buji, platin değiştirilir. Supap ayarları kontrol edilir.
• On düzen kontrolü ve gerekli ayarların yapılması ile lastiklerin periyodik olarak yel değiştirilmesi yapılır.
• Tekerlekler açılarak bilye ve yatak aksamı temizlenir tekrar yağlanır. Frenlerin komple bakımı yapılır.
Yıllık bakımda veya 15.000 km.de (hangisi önce dolarsa) araçlar servise götürülerek altı aylık bakıma ilaveten aşağıdaki bakımlar yaptırılır.
• Yakıt deposu temizlenir. Deponun- temizlenmesi ile dizel araçlarda pompa ve enjektörler kontrol edilerek ayarları yapılır.
• Tüm elektrikli -alıcılar ve kablo bağlantıları kontrol edilmelidir.
• Hava frenli araçlarda tüm parçalar kontrol edilmeli ve filtreler temizlenmelidir.
• Supap yarları yapılmalıdır.
• Varsa krater havalandırma süzgecinin temizlenmesi işlemleri yapılır.
E- SÜRÜCÜLER TARAFINDAN YAPILABİLECEK BASİT ONARIMLAR
Arıza arama; sistem üzerinde herhangi bir olumsuzluğun tespit ederek giderilmesidir Arıza ararken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir
- Kaza ve yangına karşı gerekli emniyet tedbirleri alınmalıdır.
- Yakıt ve akü kontrollerinde ateşle yaklaşılmaması gerekir.
- Arızaya eti kolay ve en basit onarımlardan başlanmalıdır.
- Hiçbir -zaman bilinmeyen ve anlaşılmayan işlerle uğraşılmamalıdır.
• Tekerler ve lastik Değişimi:
Patlayan lastiğin sürücü tarafından değiştirilmesi gereklidir. Bunun için araçlarda yedek teker (Stepne) bulundurulması zorunludur. Tekerlek değiştirilirken şu işlemler yapılır;
- İşe boşlamadan önce her türlü emniyet tedbiri alınmalı. Aracın kaymaması için tekerleklerin önüne ve arkasına takoz koyunuz. El frenini çekmeyi unutmayınız.
- Krikoyu Değişecek olan tekerleğin bulunduğu dingil veya karoser de bulunan kriko yerine yerleştiriniz. (araçta başka yerlere kriko yerleştirmeyiniz.)
- Kriko kaldırılmadan jant kapağını sökün. Bijon somunlarını gevşetin.
- Tekerlek kriko ile kaldırılarak Bijon somunlarını sökün. Tekerlek balansının bozulmaması için somunlar belirli bir sıraya göre sökülmelidir (takılırken sökme işleminin tersi uygulanmalıdır).
- Yedek lastik yerine takılarak bijonları sıkın.
- Aracı krikodan indirin. Bijonları tekrar kontrol edin. Jant kapaklarını yerine takın. -
Not: Bijonların temizliğini kuru bezle yapınız.
• Tekerleklerde Zincir Takılması:
Kışın karlı ve buzlu havalarda aracın kaynaması ve patinaj yapmaması için zincir takmak gerek Sürücüler Karayolları Trafik Kanununa göre araçlarında zincir bulundurmakla yükümlüdürler zincir , tekerlek sökülerek veya araç üzerinde iken de takılabilir. Takılırken şu kurallara uyulur;
- Zincir önden çekişli Araçlarda ön, arkadan itişli araçlarda arka tekerleklere takılır. -
- Zincir satın alınırken tekerlek ölçülerine uygun olanı seçilmelidir.
ARACIN HEMEN DURDURULUP KONTAĞIN KAPATILMASINI GEREKTİREN ARIZALAR:
• Yağ ikaz lambası yanarsa; yağlama, donanımında yağ basıncının yetersiz olduğunu gösterir. Kontak kapatılıp, yağ sevesi yağ müşir bağlantı kabalları kontrol edilmelidir.
• Şarj lambası yanarsa; şarj sisteminin devre dışı olduğunu gösterir. Vantilatör kayışı kontrol edilir.
• Motordan değişik ses gelmesi; Motordan anormal bir ses geldiğinde kontağın kapatılması gerekir. Supap kesmiş, dişli sıyırmış, kollar yatağından çıkmış vb. olabilir, Motor kesinlikle çalıştırılmamalıdır. Çekilerek servise götürülmelidir.
• Yanık kablo kokusu alınırsa; Elektrik kablo bağlantılarında kısa devre vardır. Kontak kapatılıp akı) kutup başı çıkarılır. Kablo bağlantıları kontrol edilir.
G-ARACIN KIŞA HAZIRLANMASI
Kışın hava ve yol şartlar farklı olacağından aracı kışa hazırlamak gerekir. Hazırlıklar şunlardır:
• Soğutma Suyuna Antifriz Konulmalıdır: Kışın aşırı soğuktan dolayı motor soğutma suyu donar ve- silindir bloğunun çatlaması vb. arızalar ortaya çıkar. Bunu ortadan kaldırmak için soğutma suyuna bulunduğunuz yerin soğukluğuna göre belli oranlarda antifriz konulmalıdır.
• Motorun Kışlık Konumuna Göre Testinin Yaptırılması:
Motorun soğuk havalarda çalışması etkileneceğinden rölanti devrin de stop eder, rölanti ayarı yaptırılmalı ve jikle devreleri gözden geçirilmelidir.
• Dizel motorlarında İse Kızdırma Bujileri Kontrol Edilmelidir: Dizel motorlarda kızdırma bujileri 2 dakikadan fazla çalıştırılmamalıdır. Aksi halde yanarlar.
• Hava Filtresi Kışlık Konuma Alınmalıdır: Motorun daha verimli çalışması için motor civarında ısınmış havanın içeri alınması sağlanmış olur.
• Lastik Hava Basınçları Ayarlanmalıdır: Dışarıdaki havanın ışısın don dolayı lastik hava basınçları, etkileneceğinden basınçlarının ayarlanması gerekir.
• Kar Lastikleri Takılmalıdır: Aracın yolda giderken kayması, patinaj yaparak enerji kaybı ve kazalara neden olmamak için kar lastikleri takılması faydalıdır. M + S veya M & kar ve çamur lastiği anlamına gelir.
• Araçta uygun zincir, kazma, kürek, hız ve patinaj hasırı bulun durulmalıdır.
• Kalorifer tesisatı gözden geçirilmelidir.
• Akü yoğunluğunun ayarlanması gerekir: Kışın akünün donmaması için tam şarj edilmesi gerekir.
Not: Akü uzun süre bekletilecekse tam şarj edilip bırakılmalıdır.
• Otomobil kaportası alt sacı paslanmaya karşı ziftlenmelidir.
H- ARACIN YAZA HAZIRLANMASI
• Hava filtresi yazlık konuma getirilmelidir.
• Kar lastikleri çıkarılıp, normal lastik takılmalıdır.
• Lastik ha basınçları ayarlanmalıdır.
• Akü yoğunluğunun ayarlanması gerekir.
• Havalandırma sisteminin kontrolü ve bakımının yapılması
gerekir.
1- YAKIT TÜKETİMİNDE EKONOMİ SAĞLANMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Taşıtın yakıt tüketimi sizin aracı kullanmanıza bağlıdır. Ekonomik bir araç kullanmak için aşağıdaki önerlerin dikkatle yerine getirilmesi gerekir;
- Araçta yapılması gerekli bakım ve oyarların yakıt tüketimi Üzerin de direk tesiri vardır. Bunun için her türlü bakım ve ayarların yer ve zamanında yapılmış olması gereklidir. (Buji, platin, avans, rölanti, Subap ayarı, hava filtresi temizliği veya değişimi gibi.)
- Lastik hava basınçları düşük olduğunda yakıt tüketimi artar.
- Tavsiye edilen lastik tip ve ebatlarından başka lastik kullanma yakıt tüketimini artırır.
- Motoru ilk çalıştırma esnasında; dururken ısıtma yerine, yüksek devir ve hız yapmadan yolda ısıtın.
- Mekanik jikle tertibatına sahip motorlarda jikle kullanmışsanız motor jiklesiz gidebilecek duruma gelir gelmez jikleyi yerine ilin.
- Hızın azaltılacağı kavşak, viraj, engel gibi yerleri yeterince önceden kestirip ayak gaz pedalından çekilerek frene basmadan yavaş lamayı tercih ediniz.
- Aracınızı sert kullanmayın, yumuşak kullanın.
- Düşük viteste yüksek devir ve hız yapmayın. En yüksek vitesi motoru yormamak kaydıyla kullanın.
- Rampa çıkarken hızınızı korumaya çalışmayın. Gaz pedalına daha fazla basmayıp ayağınızı pedal üzerinde sabit bir şekilde tutun.
- 90 km. üzerindeki seyirlerin, yakıt tüketimini her bir kilometrede % 1 arttırdığını unutmayınız.
- Motor ilk çalıştırıldığında ve kontak kapatmadan önce üst üste gaz vermek sakıncalı ve yakıt tüketimini artırmaktan başka bir işe yaramayacağını bilmelisiniz.
- Kısa mesafelerde aracınızı kullanmaktan kaçının. Normal çalışma ısısına erişemeyeceğinden yakıt tükemi artacaktır.
- Depoyu ağzına kadar doldurmayın.
- Seyir halinde cam açma yerine havalandırma tertibatını kullanın.
- Araç üzerinde bagaj taşımayınız.
- Seyir esnasında gereksiz elektrik tüketicilerini kullanmayınız.
|
